Hoe krijg je dit machtsbolwerk omver? Met de commons economie! #P2P

We gaan er nog steeds van uit dat we worden geregeerd door overheden, maar uit onderzoek is gebleken dat een club van 147 multinationals de touwtjes in handen heeft. Via het lobbycircuit en de draaideur zijn de grote bedrijven er langzaam maar zeker in geslaagd om de controle over te nemen. Binnen de EU is een voormalig bankenlobbyist nu eurocommissaris voor financiën, een voormalig oliemagnaat is commissaris voor klimaat.

Hoe krijg je zo’n machtsbolwerk omver? Kan dat wel? De overmacht is overweldigend. Een paar weken geleden stond een hoopgevend stuk in The Guardian. Een golf van commons-based initiatieven daagt de bestaande macht uit. Deel- en P2P projecten schieten als paddestoelen uit de grond en worden zo langzamerhand een serieuze tegenmacht.

Je ziet een mozaïek van lokale initiatieven ontstaan. Samen vormen ze een nieuw en hoopgevend verhaal tegenover de dominante neoliberale hegemonie.

Opkomst van de commons

De commons kennen we nog van vroeger, bijvoorbeeld als de gemeenschappelijke weidegrond waar boeren gezamenlijk hun koeien op lieten grazen of als een meer dat vissers gezamenlijk beheerden en waarvan ze onderling de visvangst verdeelden.

Een commons is iets waardevols waar mensen gezamenlijk de eigenaar van zijn en wat ze ook gezamenlijk besturen en waar ze ook gezamenlijk de opbrengsten van verdelen.

Een commons kan bijvoorbeeld land zijn, of water, of energie, grondstoffen, maar het kan ook software zijn, of kennis, een ontwerp, een fabriek, een werkplaats, een winkel of een uitvinding.

De commons is eigenlijk een vorm van zelf-organisatie die noch door de markt, noch door de staat gemedieerd wordt.

De commons kennen vandaag de dag een opmerkelijke opleving, zoals we bijvoorbeeld zien in de P2P en deeleconomie. Overal ontstaan op de commons gebaseerde initiatieven die samen de strijd aan gaan met het huidige machtsbolwerk.

In de geschiedenis is het vaak zo geweest dat de bestaande macht pootje werd gelicht niet door het centrum aan te vallen, maar door een veelheid van creatieve en levenskrachtige initiatieven in de marge die langzaam maar zeker het reguliere systeem gaan ondermijnen.

Commons-based initiatieven dagen de bestaande orde uit

Vertaling van het artikel in The Guardian (v.a. alinea 4): “Vandaag de dag omvatten de commons de wereld van de plantenzaad spaarders (seedsavers), de stadslandbouw, peer-productie, fab labs en hacker ruimtes, deel productie, co-productie, open source, copyleft (in tegenstelling tot copyright), creative commons licenties, de samenwerking in en het delen van de economie, en de sociale en solidaire economie.

Maar de groei en verspreiding van op de commons gebaseerde regimes wordt geconfronteerd met twee belangrijke obstakels. De eerste is het altijd aanwezige gevaar dat de winst die gegenereerd wordt door gewone mensen vervolgens wordt toegeëigend door conventionele for-profit bedrijven, zoals Google en Facebook.

Zolang de meeste mensen niet in staat zijn om een leefbaar loon met hun op de commons gebaseerde activiteiten te verdienen, zit er een grens aan wat er kan worden bereikt. Uit onderzoek is gebleken dat crowdworkers maar $ 2-3 per uur verdienen als ze werken aan microtaken voor online crowdworking marktplaatsen zoals Amazon Mechanical Turk.

Ten tweede, de rol van de staat moet worden getransformeerd van die van facilitator van marktgerichte ontwikkelingen tot die van partner in de groei van de wederkerigheids- en de op de commons gebaseerde sociale economie. Iets wat commons activist David Bollier het “public/commons partnership” noemt.

Steden als Commons

Dit lijken misschien vrij onoverkomelijke obstakels. Maar toch, uit de marge komt het nieuws van de ontwrichtende innovatie. Een groeiend netwerk van steden volgt voorloper Seoul in het experimenteren met door de gemeente geleide stadsinitiatieven op het gebied van deeleconomie. De stad ondersteunt carpools en stadstuinen, en heeft een pro-sociaal aanbestedings-, investeringen- en kredietbeleid.

Bologna is een voorbeeld van een aantal Italiaanse steden die een ‘regeling voor de verzorging en het herstel van stedelijke commons’ hebben aangenomen als onderdeel van het Steden als Commons project. In de woorden van pionier Professor Christian Iaione, stelt dit initiatief “burgercoalities in staat om verbeteringen voor hun buurten voor te stellen, en het stelt de stad in staat om burgers te contracteren voor de belangrijkste hulp. Met andere woorden, de gemeente verzorgt de randvoorwaarden die burgers individueel en collectief autonomie geven.”

In Italië hebben we de afgelopen twee decennia ook een opbloei van sociale coöperaties gezien als een nieuwe vorm van samenwerking tussen de overheid en het maatschappelijk middenveld bij de verstrekking van sociale diensten.

Volgens John Restakis, schrijver over de coöperatieve beweging, vinden “sociale coöperaties modellen uit (…) als een duidelijk alternatief voor zowel de staat als de markt.” Vandaag zijn er meer dan 10.000 sociale coöperaties die sociale diensten in het hele land leveren en die werk bieden aan 180.000 mensen.

Wat misschien wel het meest opwindende is van de nieuwe manier van denken over de aanpassing van de staat aan de op de commons gebaseerde civiele samenleving is het Flok (Free/Libre, Open Knowledge) project. Dit project is vorig jaar gestart door de regering van Ecuador. Een internationaal team van onderzoekers kreeg de opdracht ‘een juridisch, economisch en sociaal kader voor het land [te maken] dat in overeenstemming is met de beginselen die ook de fundamenten van het internet zijn: peer-to-peer samenwerking en gedeelde kennis’.

Van passieve democratie naar radicale betrokkenheid

Uit dit initiatief is een Commons Transitie Plan ontstaan, dat ernaar streeft een stappenplan te bieden voor de overgang naar een op de commons gebaseerde samenleving die mogelijk gemaakt wordt door een partner staat. Interne politieke redenen maken het onwaarschijnlijk dat dit initiatief in de nabije toekomst door de overheid zal worden ingevoerd, maar het plan trekt veel belangstelling en heeft de basis gelegd voor lopende discussies over de toepassing ervan in andere contexten. Zo adviseert Restakis bijvoorbeeld de nieuwe regering van Griekenland over hoe die de sociale, coöperatieve economie kan versterken.

De commons beweging is zeer dynamisch en innovatief, maar het ontbreekt aan institutionele structuren die hun medewerkers in staat zouden stellen om inkomsten te halen uit hun inspanningen en ook om ‘for-profit free-riders’ te kunnen weren. Inmiddels heeft de coöperatieve beweging gedurende zijn lange geschiedenis verfijnde en effectieve juridische structuren ontwikkeld, maar het heeft ondertussen veel van zijn vroegere dynamiek verloren. De coöperatieve beweging heeft ook moeite om het potentieel voor vernieuwing door de digitale revolutie en de nieuwe open-commons modellen die daardoor mogelijk worden gemaakt, te herkennen.

Het opkomende ‘drie-weg gesprek’ tussen de commons beweging, de coöperatieve beweging en de overheid schept ruimte voor een nieuwe manier van denken en een veelheid van innovaties op het niveau van de stad, de regio en nu, voorzichtig, de natiestaat.

Het gaat daarbij om een geheel nieuw bestuursconcept, de rol van de staat en burgerschap. Een verschuiving van een passieve vorm van representatieve democratie naar een generatieve democratie van radicaal engagement in het ontwerp, de ontwikkeling en de uitvoering van de openbare orde. Alle puzzelstukjes vallen op hun plaats voor een radicale overgang naar een nieuw soort politieke economie.

Michel Bauwens en John Restakis (twee voorvechters van de P2P en de commons economie) zullen medio april bij het Schumacher College in Devon een cursus van een week geven, waar de problemen die in dit artikel worden aangestipt verder worden uitgediept.”


Samenwerkende mensen kunnen de multinationals op den duur verslaan. Michel Bauwens zegt:

Geen enkel bedrijf, hoe groot het ook is en hoeveel mensen het ook kan rekruteren, is op den duur sterker dan een mondiaal netwerk van mensen die samenwerken.”

Meer informatie over de commons economie? Kijk op de website CommonsTransition.org!

Meer over de commons op LLE:
Robin Hood werkt aan de transitie naar een nieuwe economie
De ‘Tragedy of the Commons’: een leugen met verstrekkende gevolgen

Meer over de nieuwe economie en wat je zelf kunt doen om hieraan mee te werken, lees je op LLE onder het kopje Het Nieuwe Systeem.

Tweet about this on TwitterShare on FacebookShare on Google+Share on RedditShare on LinkedInEmail this to someone

Reacties zijn gesloten.