Welk verzet is effectief?

De Duitse hoogleraar sociologie Wolfgang Streeck is zo boos over de ontwikkelingen in de EU dat hij zich voor kan stellen dat mensen stenen gaan gooien naar de Deutsche Bank. “… als alle andere kanalen verstopt zijn, dan is dat misschien wel de enige mogelijkheid om je stem te laten horen.”

Toch is stenen gooien geen goed idee. Niet alleen omdat je daarmee de machthebbers een excuus geeft om ook geweld tegen jou te gebruiken, maar vooral omdat geweldloos verzet en burgerlijke ongehoorzaamheid effectiever zijn. Dat is nu zelfs wetenschappelijk bewezen.

Wolfgang Streeck kwam in de jaren ’80 vaak in Brussel. Met de vakbonden samen maakte hij zich sterk voor een sociaal Europa. De idealen van links werden door de Europese machthebbers van toen op afstand gehouden met het argument dat er eerst een Europese markt geschapen moest worden. Telkens weer rees de hoop dat een ander Europa kon ontstaan.

Maar nu gelooft Streeck er niet meer in. Het heeft te lang geduurd. Hij ziet het alleen maar bergafwaarts gaan. Hij wil niet langer meedoen aan het zelfbedrog.

De EU is de doodgraver geworden van de nationale democratie stelt Streeck vast. Grote Europese instanties zoals de Europese Centrale Bank en het Europees Hof regeren ons nu. Die hoeven zich niets aan te trekken van democratische druk. Gewone burgers komen er niet meer aan te pas. Er is geen mogelijkheid meer om je stem te laten horen. Dan maar je toevlucht zoeken in geweld?

Erica Chenoweth over gewelddadig vs. geweldloos verzet

Erica Chenoweth is een politiek wetenschapper aan de universiteit van Denver. In 2006 was zij bezig met haar Phd over de vraag hoe en waarom mensen geweld gebruiken om politieke veranderingen te bewerkstelligen. Ze was er toen van overtuigd dat macht uit de loop van een geweer komt:

Hoewel het tragisch is dat mensen naar dit middel grijpen, is het ook logisch als ze een omwenteling van het politieke systeem willen bereiken.

Maar ze werd uitgenodigd om een workshop bij te wonen van het ICNC International Center on Nonviolent Conflict over Geweldloos Verzet. Het ICNC omschrijft geweldloos verzet als een vorm van conflict waarbij ongewapende burgers tactieken gebruiken als protesten, boycots, demonstraties, stakingen, sit-ins en een heleboel andere vormen van burgerlijke ongehoorzaamheid om verandering te bewerkstelligen.

Chenoweth dacht in die tijd dat geweldloos verzet goedbedoeld, maar gevaarlijk naïef was. Voor echte grote veranderingen zoals een ‘regime-change’ (omverwerping van de macht) werkt geweldloos verzet niet, was haar vaste overtuiging. De mensen van het INCN vroegen haar of ze haar stelling wetenschappelijk wilde bewijzen. Het bleek dat nog niemand zich serieus met dit onderwerp had bezig gehouden. Ze was nieuwsgierig en besloot om de uitdaging aan te gaan.

Ze verzamelde data over belangrijke gewelddadige en niet-gewelddadige verzetsacties voor het omverwerpen van een regering of voor onafhankelijkheid sinds 1900. Ze analyseerde de data en de uitkomst deed haar verbaasd staan.

Geweldloos verzet was 2x zo succesvol als gewelddadig verzet. Daarnaast nam dit effect in de loop van de tijd toe. Geweldloos verzet werd steeds succesvoller, gewelddadig verzet steeds minder succesvol. Dit gaat ook op in een extreem dictatoriale omgeving.

Succes van geweldloos verzet

Waarom is dit zo? Onderzoek toont aan dat een regering niet kan overleven als 5% van de bevolking in verzet komt. De data van Chenoweth en haar collega’s laat zien dat dit getal waarschijnlijk nog lager ligt (3,5%).

Niet-gewelddadige verzetsgroepen zijn gemiddeld ongeveer 4 x groter dan gewelddadige verzetsgroepen. Meestal zijn ze daardoor ook representatiever en inclusiever in termen van sekse, leeftijd, ras, politieke partij, klasse. Met geweldloos verzet kunnen mensen makkelijker meedoen, ook bijvoorbeeld kinderen, ouderen, mensen met een handicap, etc. Bij gewelddadig verzet is dat veel moeilijker.

Iedereen heeft een vermogen om zich te verzetten. Bedenk maar eens hoe moeilijk het is om een kind op te pakken dat niet mee wil, of het te eten te geven tegen zijn zin.

Mensen zullen eerder meedoen met een verzetsactie als er veel anderen op de been zijn. Ze voelen zich veiliger in een grote groep dan in een kleine. Grotere, zichtbare verzetsgroepen zullen mensen eerder over de streep trekken om zich ook aan te sluiten. Dan zullen bijna gegarandeerd ook mensen zich aan gaan sluiten uit de ambtenarij, het onderwijs, het zakenleven, de media, etc.

Mensen die het bestuur actief steunen, leven niet geïsoleerd van de bevolking. Ze hebben vrienden en familieleden waarmee ze een langdurige relatie hebben of de huidige regering nu aan de macht is of niet. Politiemensen stoppen met schieten als ze weten dat er familie of vrienden van hen in de demonstrerende menigte kunnen staan.

Als grote groepen mensen het onderdrukkend regime hun medewerking onthouden, wordt het verzet steeds machtiger. Tenslotte zorgt geweldloos verzet er eerder voor dat er na het succes een democratische regering komt.

Chenowith vraagt zich af waarom ze al die jaren heeft geloofd dat alleen gewelddadig verzet effectief is en dat geweld en moed één en hetzelfde zijn. Dat er geen overwinning is zonder bloedvergieten. Ze realiseert zich dat het komt door de manier waarop ze opgevoed en onderwezen is.

Wat als we nu vertrouwen in geweldloos verzet zouden ontwikkelen? Wat als we voortaan in de geschiedenislessen zouden leren over de burgerlijke ongehoorzaamheid en het geweldloos verzet van voor de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring in plaats van over de oorlog die erna kwam? En wat als bij sociologie en maatschappijleer Mahatma Gandhi en Martin Luther King bestudeerd zouden worden in het eerste hoofdstuk in plaats van in een klein terzijde aan het einde van het boek …

Zouden mensen dan niet veel beter in staat zijn om zich te verzetten als dat nodig is?

Bekijk zelf de TED-ex Boulder lezing van Erica Chenowith over het succes van geweldloos burgerlijk verzet.

Tweet about this on TwitterShare on FacebookShare on Google+Share on RedditShare on LinkedInEmail this to someone

1 reactie op “Welk verzet is effectief?

  1. Pingback: DWDD presenteert: BIS, bank van de bankiers | Lang Leve Europa!